Ақынжанов Мұсатай

Ақынжанов Мұсатай – қазақ тарих ғылымы мен әдебиеттану
саласына зор үлес қосқан көрнекті ғалым, тарих ғылымының докторы, драматург,
әдебиет зерттеушісі, қоғам қайраткері. Ол 1905 жылы қазіргі Абай облысы, Абай
ауданы, Қарауыл ауылы жерінде дүниеге келген.
Алғашқы білімін ауыл мектебінде алған Мұсатай Ақынжанов
1925 жылы Семей қаласындағы педагогикалық техникумды тәмамдап, 1929 жылы
Орынбор қаласындағы халық ағарту педагогикалық институтын бітірген. Жастайынан
білім мен ғылымға құштар болған ол оқу-ағарту ісіне, баспасөз саласына ерте
араласты.
1925–1941 жылдары округтік, облыстық «Еңбекші қазақ»
газетінде жауапты қызметтер атқарып, республикалық баспасөзде арнаулы тілші
болды. Сонымен қатар облыстық, уездік, өлкелік комсомол комитеттерінде хатшы,
Қазақстан ҚКП аудандық партия комитетінің хатшысы қызметтерін атқарды. Кейін
Қазақстан КП Орталық Комитетінің жанындағы Маркс-Энгельс-Ленин (ИМЭЛ)
институтының Қазақ филиалының директоры болып, маркстік-лениндік еңбектерді
қазақ тіліне аудару ісіне елеулі үлес қосты. Бұл қызметі оның ғылыми-зерттеу
жұмыстарының тереңдей түсуіне ықпал етті.
Ұлы Отан соғысы жылдары майданға қатысып, ел қорғау ісіне
атсалысты. Соғыстан кейінгі кезеңде ғылыми-педагогикалық қызметке белсене
араласып, Қазақ мемлекеттік университеті қабырғасында ұзақ жылдар бойы ұстаздық
етті. Ол көптеген жас ғалымдардың қалыптасуына жетекшілік жасап, тарих және
әдебиет салаларында ғылыми мектеп қалыптастырды.
Мұсатай Ақынжанов – жүзден астам ғылыми еңбектің авторы.
Оның «Қазақ халқының шығу тегі», «Қазақ халқының шығуы және қалыптасуы»,
«Абайдың өмірі мен творчествосы» атты іргелі зерттеулері қазақ халқының
этногенезі мен мәдени-рухани дамуын ғылыми тұрғыдан талдауға арналған. Әсіресе
ұлы ақын Абай Құнанбайұлы шығармашылығына қатысты зерттеулері әдебиеттану
ғылымында маңызды орын алады.
Әдеби шығармашылық жолын ерте бастаған қаламгердің
алғашқы «Шаруа достары» атты әңгімесі 1925 жылы жарық көрді. 1930 жылы
әңгімелер мен очерктер жинағы басылып шықты. Сонымен қатар тарихи-әдеби
тақырыпта бірнеше монографиялар мен кітапшалар жариялады.
Оның драмалық шығармалары ұлттық тарих пен батырлық
дәстүрді арқау етеді. «Исатай мен Махамбет», «Сырым Датов», «Бағытай-Бағила»,
«Фрунзе», «Жеңіс қамы», «Шопан қыз», «Алтын сақа», «Алтын алқап сырлары»,
«Ыбырай Алтынсарин» сынды пьесалары қазақ драматургиясының дамуына үлес қосты.
Бұл шығармаларында тарихи тұлғалардың бейнесін жасап, халықтың азаттық
жолындағы күресін, еңбек адамының бейнесін, адамгершілік пен отансүйгіштік
идеяларын көтерді.
Еңбегі еленіп, 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен,
«Германияны жеңгені үшін» медалімен, сондай-ақ Қазақ ССР Жоғарғы Кеңесінің
Құрмет грамоталарымен марапатталған.
Ақынжанов Мұсатай – қазақ ғылымы мен әдебиетінің дамуына
өлшеусіз үлес қосқан тұлға. Оның ғылыми еңбектері мен көркем шығармалары ұлттық
тарихты тану мен рухани құндылықтарды дәріптеуде бүгінгі күнге дейін маңызын
жойған жоқ.
