Маннан Турганбаев

(1886-1937 жж.)

1886 жылы Семей губерниясында, Абралы волостінің Қарқаралы уезінде, № 2 ауылда, қазір Шығыс Қазақстан облысы, Абралы ауданында туған. 1909 жылы Уфа қаласындағы «Галия» медресесінде білім алды. 1915 жылдан бастап медреседе оқушылар мен түлектер басылған «Садак» апталық қолжазба журналы шығарыла бастады. Негізгі мақсат оқушыларды әдеби шығармашылыққа тарту болды. Кейіннен М.Тұрғанбаевтың алғашқы өлеңдері мен мақалалары «Айкап» журналының (1911-1915 жж.) және «Қазақ» газетінің (1913-1918 жж.) беттерінде басылды. Медреседе тілдерді үйренуге үлкен мән берілген. Сондықтан Тұрғанбаев түрік, араб, парсы, орыс тілдерін меңгерген.

М.Тұрғанбаевтың еңбек жолы 1914 жылы мұғалім лауазымында басталды. 1915 жылы ағартушылық қызметпен айналысатын Қалжан Қонратбаевтың жеке өтініші бойынша ол «Пайғамбар заманы» оқулығын жазады. Кітап «Қазақ» газеті арқылы таратылды.

1917 жылы 27 сәуір мен 7 мамыр аралығында өткен Семей облыстық Қырғыз съезінде Облыстық Қырғыз Комитетінің мүшесі болып сайланды. 1917 жылы қазақ ұлттық интеллигенциясы Алаш идеясының - қазақ халқының ұлттық автономиясын құру идеясының айналасына топтасты. Манан Тұрғанбаев қаланың қоғамдық-саяси өміріне белсене қатысып, «Жанар» мәдени-ағарту қоғамының облыстық және уездік қазақ комитетінде жұмыс істеді. Бұдан басқа, ол өз мақалаларын «Қазақ», «Сарыарқа» газеттерінде және «Абай» журналында мезгіл-мезгіл жариялап тұрды. «Сарыарқа» газетінде ол Ж.Аймауытовпен бірге редколлегияның белсенді мүшесі, оның жауапты редакторы Х.Ғаббасов болды. Газет беттерінде Алаш Орда мен қазақ мемлекеттілігінің құрылу проблемалары талқыланды.

Сондай-ақ, 1917 жылғы революциядан кейін Алаш қаласындағы қазақ мектебінде сабақ береді. 1918 жылдан бастап 2 жылдық Қырғыз педагогикалық курстарында сабақ береді. ОСК мүшесі, губисполком мүшесі, Халық соты кеңесінің мүшесі ретінде жауапты жұмыспен айналысады. Қазақ даласында Кеңес билігінің қалыптасуына белсенді қатысады.

1920-92 жылдар аралығында «Қазақ тілі» (қазір «Семей таңы») газетінде ынтымақтасып, оның бірінші редакторы, редакция мүшесі, жауапты хатшысы болды.

1931 жылы НКВД органдарымен тұтқындалған, бірақ бір жылдан кейін босатылған. 1937 жылы 25 қаңтарда ІІББ ӨБ қайтадан қамауға алынды. Қамауға алынған кезде ол Белағаш ауданының Красный ауылында тұрып, ауылдық орта мектепте мұғалім болған.

1937 жылы 18 тамызда ҮІІБ үштігімен сотталып, 20 тамызда атылды. Маннан Тұрғанбаев 1963 жылы 14 желтоқсанда Семей облыстық сотымен қылмыс құрамының жоқтығынан ақталған.