Шәріпов Әди

(1912-1993)

1912 жылдың 19 желтоқсанында Жарма ауданының Малиновка селосында дүниеге келген Әди Шәріпов – тағдыры мен шығармашылығы тұтас бір ғасырдың зобалаңды тарихымен астасқан көрнекті жазушы, зерделі ғалым, мемлекет қайраткері. Оның ұзақ та күрделі өмір жолы ХХ ғасырдың басындағы аласапыран кезеңдерді, 1930-жылдардағы алапат ашаршылықты, 1937 жылғы қанды қырғынды, 1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысын және соғыстан кейінгі қазақ халқының ауыр да қажырлы тіршілігін өз көзімен көріп, жүрегімен сезініп, санасына тоқытқан өнегелі ғұмыр болды.

Әди Шәріповтің шығармашылық болмысы әсіресе Ұлы Отан соғысы жылдарында айқын көрінді. Сол бір от пен оқтың ортасында жазылған «Партизан қызы», «Ормандағы от», «Бір тонның тарихы» атты повестері халық жүрегінен жол тауып, оқырман жылы қабылдаған, сүйіп оқитын шығармаларға айналды. Бұл туындыларында жазушы соғыс шындығын жалаң суреттемей, адам рухының беріктігін, ерлік пен адамгершіліктің асқақ үлгілерін көркемдікпен бейнеледі.

Соғыстан кейінгі жылдары Әди Шәріпов қаламгерлікпен қатар ғылым жолына да белсене араласты. Ол ұзақ жылдар бойы әдебиеттану ғылымында жемісті еңбек етіп, қазақ әдебиетінің теориясы мен тарихын терең зерттеген ғалым ретінде танылды. Филология ғылымының докторы атанған ол 350-ден астам ғылыми мақалалар мен зерттеулердің, іргелі монографиялардың авторы болды. Бұл еңбектері ұлттық әдебиеттану ғылымының дамуына қомақты үлес қосты.

2024 жылы Абай облысының әкімінің қолдауымен жүзеге асырылған «Абай жолы» кітапханасы жобасы аясында Ә.Шәріповтың «Көргенім, көңілге түйгенім» атты жинағы «Фолиант» баспасынана басылып шықты.

Ғалымның және жазушының көп жылғы еңбегі жоғары бағаланып, ол Ленин, Қызыл Жұлдыз, «Құрмет белгісі» ордендерімен және басқа да көптеген медальдармен марапатталды. Әди Шәріповтің есімі Кембридж университетінің халықаралық библиографиялық орталығы шығарған «Планетаның аса көрнекті адамдары» атты беделді анықтамалыққа енгізілуі – оның ғылыми және шығармашылық еңбегінің әлемдік деңгейде мойындалғанының айғағы еді.

Көрнекті қаламгер, терең ойлы ғалым және ел мүддесіне адал қызмет еткен мемлекет қайраткері Әди Шәріпов 1993 жылдың 4 қарашасында, сексенге қараған шағында дүниеден өтті. Ол қазақ әдебиеті мен ғылымында, соғыстан кейінгі ұрпақты тәрбиелеуде және мәдениет саласында қалдырған мол мұрасымен ұрпақ жадында мәңгі сақталатын тұлға болып қала береді. Оның ғылыми еңбектері, көркем шығармалары және мемлекеттік қызметтегі адалдығы бүгінгі күнде де зерттеушілер мен әдебиет сүйер қауым үшін құнды дерек және шабыт көзі болып отыр.

Әди Шәріпов тек қаламгер немесе ғалым ғана емес, сонымен қатар қоғамдық және мемлекеттік өмірде белсенді қызмет атқарған тұлға болды. Ол Қазақстан жазушылар Одағы мен әдеби ұйымдарда басқарушылық қызметтер атқарып, әдеби процестерді жүйелеуге және шығармашылық орта қалыптастыруға үлес қосқан. Әсіресе, ол қазақ әдебиетін халықаралық деңгейде танытуға ерекше мән берді, шетелдік әдебиеттер мен зерттеулерді қазақ тілінде жариялау арқылы отандық әдеби білімнің ауқымын кеңейтті.

Сонымен қатар, Әди Шәріпов көптеген әдеби-филологиялық конференциялар мен ғылыми семинарлардың ұйымдастырушысы және белсенді қатысушысы болды. Ол жас зерттеушілерге тәлімгерлік жасап, қазақ әдебиетінің тарихын зерттеуде әдіснамалық бағыттар қалыптастырды. Жазушы шығармашылығында адам тағдыры, ұлттық сана, тарихқа деген құрмет және адамгершілік мәселелері басты орын алды.